DÜNYACA ÜNLÜ 27 OTİSTİK

“Çocuğuma otizm dendi; bu onun hayatını kısıtlar mı?” diye kaygılanan bir veliyseniz, bu yazı umut verici bir soruyla başlıyor: tarihin ve günümüzün dünyaca ünlü pek çok ismi otizm spektrumuyla anılır. Önemli bir not: aşağıdaki tarihî isimlerin çoğu hiçbir zaman resmî tanı almadı — bunlar büyük ölçüde geriye dönük yorumlardır. Bazı yaşayan isimler ise tanılarını kendileri açıkladı. İkisini de dürüstçe ayırarak anlatıyoruz.

İçindekiler

• 27 ünlü otistik sanatçı ve bilim insanı
• Bu ünlüler gerçekten otizm tanısı aldı mı?
• Tanısını kendisi açıklamış ünlüler
• Erken eğitimin önemi
• Sıkça Sorulan Sorular

27 ünlü otistik sanatçı ve bilim insanı

Aşağıdaki isimler, otizm spektrumuyla ilişkilendirilen dünyaca ünlü kişilerdir. Bir kısmı için bu yalnızca geçmişe dönük bir yorumdur; bir kısmı ise tanısını kendisi açıklamıştır (ayrımı aşağıda netleştiriyoruz).

1. Albert Einstein – Bilim insanı ve matematikçi
2. Bill Gates – Microsoft kurucusu
3. Temple Grandin – Hayvan bilimci (tanısını kendisi açıkladı)
4. Michelangelo – Heykeltıraş, ressam, mimar, şair
5. Wolfgang Amadeus Mozart – Klasik besteci
6. Steve Jobs – Apple’ın eski CEO’su
7. Stanley Kubrick – Film yönetmeni
8. Isaac Newton – Matematikçi, gökbilimci ve fizikçi
9. Nikola Tesla – Mucit; alternatif akım çalışmalarıyla tanınır
10. Satoshi Tajiri – Pokémon’un yaratıcısı
11. Hans Christian Andersen – Çocuk kitapları yazarı
12. Benjamin Banneker – Afrikalı-Amerikalı almanak yazarı, araştırmacı
13. Susan Boyle – Müzisyen (tanısını kendisi açıkladı)
14. Tim Burton – Film yönetmeni
15. Lewis Carroll – “Alice Harikalar Diyarında” yazarı
16. Charles Darwin – Doğa bilimci, jeolog ve biyolog
17. Sia (Kate Isobelle Furler) – Müzisyen (spektrumda olduğunu kendisi paylaştı)
18. Paul Dirac – Fizikçi
19. Bobby Fischer – Satranç büyük ustası
20. Daryl Hannah – Oyuncu ve çevre aktivisti (tanısını kendisi açıkladı)
21. Thomas Jefferson – Erken dönem Amerikalı politikacı
22. James Joyce – “Ulysses”in yazarı
23. Alfred Kinsey – Biyolog
24. Barbara McClintock – Bilim insanı ve sitogenetikçi
25. Jerry Seinfeld – Komedyen
26. Ludwig Wittgenstein – Filozof
27. William Butler Yeats – Şair

Charles Darwin (1809–1882)

Psikiyatr ve Trinity College profesörü Michael Fitzgerald, Darwin’in yaşam öyküsünü inceleyerek onun Asperger profili (bugünkü adıyla otizm spektrumu) taşımış olabileceğini öne sürdü. Bunun geriye dönük, tartışmalı bir değerlendirme olduğunu vurgulamak gerekir — Darwin hiçbir zaman tanı almadı. Kayıtlar onun çocuklukta çok sessiz ve içine kapanık olduğunu, başkalarıyla etkileşimden kaçındığını, mektupla iletişimi tercih ettiğini ve belirli konulara (örneğin kimya) yoğun ilgi duyduğunu aktarır.

Albert Einstein (1879–1955)

Tarihin en ünlü bilim insanlarından Einstein için de benzer spekülasyonlar yapılır: yetişkinlikte sosyalleşmede zorlandığı, çocukken konuşmasının geciktiği ve ekolali (kelime/ses tekrarı) gösterdiği anlatılır. Teknik dehası ve bu özellikler, bazı uzmanları onun spektrumda olabileceği yorumuna götürmüştür. Yine de bu kesin bir tanı değil, geçmişe dönük bir tahmindir.

Thomas Jefferson (1743–1826)

ABD’nin üçüncü başkanı ve Bağımsızlık Bildirgesi’nin yazarlarından Jefferson hakkındaki iddialar özellikle tartışmalıdır. Onun spektrumda olduğunu savunanlar, topluluk önünde konuşmada zorlandığını ve sosyal ilişkilerinin sınırlı olduğunu öne sürer; bazı çağdaş belgeler yüksek seslere hassasiyeti gibi alışkanlıklara değinir. Ancak kanıtların çoğu dolaylıdır ve erken yaşamına ait belgelerin büyük kısmı çocukluk evindeki yangında yok olduğundan, bu yalnızca bir tahmin olarak kalır.

James Joyce (1882–1941)

Bazı akademisyenler, Joyce’un eserlerine adanmış, topluluktan uzak yaşam biçimini ve gençliğindeki yoğun sosyal kaygıyı otistik özelliklerle ilişkilendirir; “Ulysses” ve “Finnegan’ın Vahı” gibi yapıtlarındaki kendine özgü dil de bu yoruma örnek gösterilir. Yine de bu bir yorumdur, tanı değil.

Stanley Kubrick (1928–1999)

“2001: Bir Uzay Macerası” ve “Otomatik Portakal” gibi filmlerin yenilikçi yönetmeni Kubrick için uzmanlar bölünmüştür. Bazıları içine kapanık doğasına ve katı rutinlerine dikkat çekerek spektrumda olabileceğini öne sürer; bazıları buna karşı çıkar. Kesin bir tanı yoktur.

Temple Grandin (1947–)

Bugün en tanınan açıkça otistik isimlerden biri olan Temple Grandin, neredeyse dört yaşına kadar konuşmadı; dönemin doktorları onun normal okul hayatından ayrıştırılmasını önerdi, ancak ailesi buna karşı çıktı. Grandin hayvan biliminde öncü bir akademisyen oldu, TIME’ın en etkili 100 kişisinden seçildi ve hayatı ödüllü bir filme konu edildi. Otizm savunuculuğunu sürdürüyor ve otizm özelliklerinin uygun eğitimle yönetilebileceğini dile getiriyor.

Bu ünlüler gerçekten otizm tanısı aldı mı?

Dürüst cevap: listedeki tarihî isimlerin çoğu hiçbir zaman otizm tanısı almadı. Einstein, Newton, Darwin, Mozart, Jefferson gibi kişiler için yapılan değerlendirmeler geriye dönük spekülasyonlardır — yaşadıkları dönemde otizm henüz tanımlı değildi ve elimizde klinik bir tanı yok. Bu yüzden “kesinlikle otistikti” demek doğru olmaz; “otizm spektrumuyla ilişkilendirilen bazı özellikler taşıdığı öne sürülür” demek daha doğrudur.

Bir de terim güncellemesi: Asperger sendromu artık ayrı bir tanı değildir. DSM-5-TR ile birlikte tüm bu tablolar Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) başlığı altında, destek düzeyine göre (1–2–3) değerlendirilir.

Tanısını kendisi açıklamış ünlüler

Listedeki bazı yaşayan isimler ise otizm/Asperger tanılarını kamuoyuna kendileri açıkladı:

• Temple Grandin — açıkça otistik, önde gelen bir otizm savunucusu.
• Susan Boyle — Asperger tanısı aldığını kendisi açıkladı.
• Sia — otizm spektrumunda olduğunu kendisi paylaştı.
• Daryl Hannah — çocukluğunda otizm/Asperger tanısı aldığını anlattı.

Bu isimler, doğru destek ve fırsat verildiğinde otizmli bireylerin sanattan bilime her alanda çok başarılı olabileceğinin somut örnekleridir.

Erken eğitimin önemi

Bu makalede adı geçen pek çok isim, otizm henüz tanımlı değilken yaşadı; sosyalleşmede zorlanan, döneminde tanı konulamayan nice ünlü ve hatta dâhi insan oldu. Bunu bilmenin amacı, otizm belirtileri gösteren çocuğu olan ailelere kaygı değil, gerçekçi bir umut vermektir.

Otizmin “hafif düzey” belirtilerinin kontrolüyle çocuğun akademik hayatına devam edebilmesi için küçük yaşlardaki eğitimin önemini fark etmek belirleyicidir. Erken müdahale etkilidir; ücretsiz değerlendirme için İstanbul Bakırköy Şube ya da Bağcılar Şube‘miz ile iletişime geçebilirsiniz.

Aşağıdaki videoları izleyebilir, dilerseniz destek için iletişime geçebilirsiniz.

SHORT

SHORT

Florya derincocuk Bağcılar

Sıkça Sorulan Sorular

Einstein gerçekten otizmli miydi?

Hayır, bilinen bir tanısı yoktur. Einstein’ın otizmle ilişkilendirilmesi, bazı özelliklerine dayanan geriye dönük bir spekülasyondur; kesin bir klinik tanı değildir.

Hangi ünlüler resmen otizm/Asperger tanılı?

Tanısını kendisi açıklayan örnekler arasında Temple Grandin, Susan Boyle, Sia ve Daryl Hannah bulunur. Listedeki tarihî isimlerin çoğu ise tanı almamıştır.

Asperger sendromu hâlâ ayrı bir tanı mı?

Hayır. DSM-5-TR ile Asperger ayrı bir tanı olmaktan çıktı; Otizm Spektrum Bozukluğu başlığı altında, destek düzeyine göre değerlendiriliyor.

Bu liste otizmli çocuğum için ne ifade ediyor?

Otizmin bir engel değil, bir farklılık olabileceğini ve doğru destekle büyük başarıların mümkün olduğunu gösterir. En belirleyici etken, belirtilerin erken fark edilmesi ve erken eğitimdir.

Sevgiyle, Derin Çocuk…

Konuyla ilgili faydalı makaleler

• Otizm: Otizm nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi · Otizmde tuvalet eğitimi · Kız çocuklarında gizli otizm · 4 yaş sonrası otizmde konuşma mümkün mü?
• Asperger sendromu: Asperger sendromlu ünlüler · Asperger sendromu hakkında aileler ne yapabilir?
• Diğer: 12 Maddede Ergoterapi · Disleksi hakkında bilgiler · DEHB nedir?

Kadriye Yeşiltepe BilekÖzel Eğitim Uzmanı · Derin Çocuk Kurucusu · 23 yıl deneyim