Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: Bedensel Engelli Bireyler İçin Destek (Çocuk ve Yetişkin)

Kendiniz, çocuğunuz ya da bir yakınınız için fizik tedavi mi arıyorsunuz? Serebral palsi, doğuştan kas hastalıkları, spina bifida, mental-motor gerilik ya da kaza/inme sonrası gelişen hareket kayıpları her yaşta yaşamı zorlaştırabilir. Derin Çocuk olarak bedensel engelli çocuk ve yetişkin bireylere, uzman fizyoterapistler eşliğinde fizik tedavi ve rehabilitasyon desteği veriyoruz. Hizmetimiz Bağcılar (Mahmutbey) ve Bakırköy (Florya) şubelerimizde sürüyor; Florya’daki kapalı havuzda ise hidroterapi imkânı var. RAM raporu olan bireyler için eğitimlerimiz devlet destekli (ücretsiz)dir ve uygun durumlarda evde de uygulanabilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon nedir, kimler için?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon (fizyoterapi); doğum öncesi, doğum sırası ya da sonrasında, veya yaşamın ilerleyen dönemlerinde herhangi bir nedenle iskelet (kemik), kas ve sinir sistemi etkilenen bireylerin hareket ve fonksiyon becerilerini geliştirmeyi, korumayı ve günlük yaşama uyumunu artırmayı amaçlar. Bu destek yalnızca çocuklara değil, her yaştan bireye — gerektiğinde yetişkinlere de — yöneliktir ve uzman fizyoterapistler eşliğinde yürütülür. Uygun görülen durumlarda fizik tedavi seansları evde de sürdürülebilir.

Doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası dönemde herhangi bir nedene bağlı olarak iskelet, kas ve sinir sistemindeki bozukluklar sonucu bedensel yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybeden; toplumsal yaşama uyum ve günlük gereksinimlerini karşılamada güçlük yaşayan; bu nedenle korunma, bakım, fizik tedavi ve rehabilitasyon, danışmanlık ve fizyoterapi desteğine ihtiyaç duyan kişiye “bedensel engelli”, bu duruma yol açan durumlara ise bedensel engel denir.

Bedensel engeli nedeniyle eğitim ve günlük yaşam etkinliklerinden yeterince yararlanamayan bu bireylerde; bilişsel, psikososyal ve duyusal gereksinimlerin yanı sıra hareket ve fonksiyonel becerilerin geliştirilmesi de büyük önem taşır. Çeşitli nedenlerle kaba ve ince motor gelişimi etkilenmiş kişilerin, kendilerinden beklenen işlevsel hareket ve becerileri yerine getirmesi değişen derecelerde kısıtlanabilir.

Derin Çocuk olarak fizik tedavi ve rehabilitasyon desteğini uzman fizyoterapistlerle hem şubelerimizde hem de uygun durumlarda evde sunuyoruz. RAM raporu olan bireyler için bu eğitimler devlet desteklidir (aile için ücretsiz); öncesinde ÇÖZGER raporu gerekir.

SHORT

SHORT

Florya derincocuk Bağcılar

Serebral palsi (SP / CP)

SP (CP) şeklinde kısaltılan serebral palsi, gelişmekte olan beynin (gebeliğin başlangıcından yaşamın ilk yıllarına dek) değişik nedenlerle zarar görmesi sonucu ortaya çıkan duyu, algı ve hareket bozukluğudur. Ortaya çıkan klinik tablonun ağırlığı; beynin zedelenme derecesine, hasarın yerine ve bireyin yaşına bağlıdır. Kasların kontrolünü sağlayan beyin bölgesi etkilendiğinde, kasları kullanmada güçlük ortaya çıkar.

Belirtiler kişiden kişiye değişir: ağır serebral palside birey yürüyebilmek için desteğe ve özel ekipmana ihtiyaç duyabilirken, hafif serebral palside özel bir desteğe gerek kalmadan yürüyebilir ancak bu, sıradan bir kişiye göre daha fazla çaba gerektirir. Serebral palsi çocuklukta görülür ancak yaşam boyu sürer; zamanla kötüleşmez, belirtiler kişinin yaşamı boyunca değişebilir ve bilinen bir tedavisi (kürü) yoktur — fizik tedavi, rehabilitasyon ve diğer desteklerle yaşam kalitesi artırılabilir (CDC). Beynin hangi bölgesinin etkilendiğine göre alt türlere ayrılır:

Zayıf denge ve koordinasyon (ataksi)

Serebral palsinin daha seyrek görülen türüdür; denge ve koordinasyon sorunları belirgindir. Kaslar üzerinde fazla hâkimiyet gerektiren yazma gibi ince işlerde zorlanma görülebilir.

Sert kaslar (spastisite)

En yaygın serebral palsi türüdür; serebral palsili bireylerin yaklaşık %80’ini etkiler (CDC). Kaslar serttir ve kas tonusu artmıştır. Vücudun hangi kısmının etkilendiğine göre kendi içinde üç alt biçimde sınıflandırılır.

Spastik dipleji

Kas sertliği ağırlıklı olarak bacakları etkiler; kollar çok az etkilenir ya da hiç etkilenmez.

Spastik hemipleji

Genellikle vücudun bir tarafı etkilenir; bu tabloda kol, bacağa göre daha fazla etkilenebilir.

Spastik kuadripleji

Serebral palsinin en ağır biçimidir; kollar, bacaklar, yüz ve gövde dâhil vücudun tamamı etkilenebilir. İşitme ve görmeyle ilgili sorunlar ile zaman zaman zihinsel engel de eşlik edebilir.

Kontrol edilemeyen hareketler (diskinezi)

Kas tonusu gün içinde bile değişkendir; bir an çok sıkı iken aniden gevşeyebilir. Bu nedenle hareketler kontrol edilemeyebilir ve uzuvların kontrolünde güçlük yaşanır.

Karışık (birlikte görülen) serebral palsi

Birden fazla türün bir arada görüldüğü durumdur; en yaygın biçimi spastik-diskinetik serebral palsidir.

Merkezi sinir sistemini etkileyen genetik ve metabolik hastalıklar

Merkezi sinir sistemini etkileyen dejeneratif, metabolik ve genetik kökenli bazı hastalıklar; motor gelişim geriliğine bağlı hareket ve fonksiyon kayıplarına yol açabilir (Down sendromu, subakut sklerozan panensefalit, Joubert sendromu, Rett sendromu, Prader-Willi sendromu, Williams sendromu vb.).

Down sendromu

Down sendromu, fazladan bir kromozom (21. kromozom fazlalığı) ile ilişkili genetik bir durumdur. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgiye Down sendromu yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Subakut sklerozan panensefalit (SSPE)

Kızamık geçirildikten sonra, kızamık virüsünün vücutta kalarak ilerleyen yıllarda beyni etkilemesiyle ortaya çıkan ilerleyici ve ağır seyirli bir hastalıktır. Kalıcı engele yol açabildiği gibi ölümcül olabildiği vakalar da bildirilmiştir. Kızamık aşısı bu tabloya karşı koruyucudur.

Joubert sendromu

Beynin denge ve koordinasyon bölgelerini etkileyen genetik bir bozukluktur. Kas kontrolünde azalma, uyku apnesi, anormal göz ve dil hareketleri görülebilir; zekâ düzeyi normalden çeşitli derecelerde yetersizliğe kadar değişebilir. Tanı, belirtilerin ağırlığına göre bir uzman tarafından konur.

Rett sendromu

Genellikle kız çocuklarını etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Yürüme güçlüğü, beyin ve kafa büyümesinde yavaşlama, gelişimde gerileme, zihinsel engel ve el hareketlerinde farklılaşma görülebilen belirtilerdendir. Vakaların çok büyük bölümünde genetik değişim kalıtsal değildir; sonraki nesle aktarılmaktan çok, kendiliğinden (de novo) oluştuğu düşünülür.

Prader-Willi sendromu

Endokrin sistemde etkili olan hipotalamustaki işlev bozukluğuyla ilişkilendirilen genetik bir durumdur. Açlık-tokluk hissinde bozulma ve buna bağlı obezite eğilimi tipiktir. Zekâ düzeyi geniş bir aralıkta değişebilir; normal zekâya sahip bireylerde sıklıkla öğrenme güçlüğü görülür. Büyüme hormonu eksikliği, kısa boy, gündüz aşırı uyku hâli, skolyoz, kısa el ve ayaklar da görülebilir; bir spektrum olduğundan şiddet bireyden bireye değişir.

Williams sendromu

7. kromozomdaki elastin (ELN) genini de içeren bir bölgenin silinmesiyle oluşur ve yaklaşık 1/10.000 sıklıkla görülür. Bireyler genellikle sosyal ve sıcakkanlıdır. En önemli sağlık sorunu kalp-damar problemleridir; ayrıca kalsiyum ve D vitamini değerlerinde anormallikler, böbrek ve diş sorunları, fıtıklar, dikkat eksikliği ve öğrenme güçlükleri görülebilir.

Mental motor retardasyon (mental motor gerilik)

Mental motor retardasyon; zekâ, duyu, algı ve motor bozuklukların çeşitli oranlarda bir arada görüldüğü durumu ifade eden genel bir başlıktır. Kas fonksiyonu ve dil-konuşma ile ilgili sorunlara yol açabilir. Duş alma, giyinme, yürüme, merdiven çıkma, diş fırçalama ve ev işleri gibi günlük etkinlikler zorlayıcı olabilir; bu da duyu bütünleme ve ergoterapinin alanındaki ince motor ve kaba motor becerileri etkiler. Ayrıca aile ve sosyal çevreyle iletişimde de güçlükler görülebilir.

Doğuştan kol felci (brakial pleksus yaralanması)

Zor geçen bir doğum sırasında brakial pleksus sinirleri sıkışabilir, gerilebilir, hatta yırtılabilir. Beyinden kola giden bu sinirlerin zedelenmesine bağlı, hareket ve duyuyu etkileyen felç tablosuna doğuştan kol felci denir. Üst sinirler zedelenirse omuz ve dirsek, alt sinirler zedelenirse ön kol ve el kasları etkilenebilir. Yaralanma temel olarak dört biçimde görülür:

• Gerildi ama yırtılmadı: Sinirler zamanla kendiliğinden iyileşebilir; en sık görülen biçimdir.
• Yara dokusuyla iyileşme (nöroma): Sinir kopmuş ancak içeriden iyileşmeye başlamıştır; yara dokusu sinirin işlevini engelleyebilir, bazen sinir/tendon transferiyle cerrahi gerekebilir.
• Sinir yırtığı (rüptür): Sinir, omurgaya bağlandığı yerin dışında yırtılmıştır; çoğunlukla cerrahi müdahale gerektirir.
• Kökten kopma (avülsiyon): Sinir doğrudan omurilikten kopmuştur; aynı taraftaki göz kapağı hafif düşük görünebilir. Daha nadirdir (yaklaşık %10-20).

Omurilik kapanma defektleri (spina bifida)

Spina bifida; omurganın ve omurilik zarlarının gelişimi sırasında nöral tüpün tam kapanmaması sonucu oluşan bir doğum kusurudur. Omuriliğin ve omurilik sıvısının dışarıya doğru kese biçiminde fıtıklaştığı durumlarda, bacaklarda tek ya da çift taraflı ve değişen derecelerde felç görülebilir. Beyin-omurilik sıvısının dolaşımının bozulması sonucu sıvının beyinde birikmesi ve başın büyümesi (hidrosefali) eşlik edebilir. En sık görülen ve en ağır biçimi olan miyelomeningosel, vakaların yaklaşık %90’ını oluşturur; spina bifida tüm yaşları etkiler ve gebelikte yeterli folik asit alımı riski azaltır (CDC).

Doğuştan kas hastalıkları

Doğuştan kas hastalıkları; iskelet kaslarının yapısındaki bozulma ve buna bağlı ilerleyici kas güçsüzlüğüyle seyreden, doğumdan itibaren ortaya çıkan bir grup hastalıktır. Hastalığın türüne göre seyir ve şiddet değişir; düzenli fizik tedavi ve rehabilitasyon, kas gücünün ve eklem hareketliliğinin korunmasında önemli rol oynar.

Travmatik merkezi sinir sistemi yaralanmaları

Travmatik merkezi sinir sistemi yaralanmaları; çoğunlukla trafik kazası, yüksekten düşme veya ateşli silah yaralanması gibi olaylar sonucu oluşur ve sinir sisteminde geçici ya da kalıcı engele neden olabilir. Bu tablolar her yaşta görülebilir ve rehabilitasyon süreci, hekim değerlendirmesinin ardından fizyoterapist eşliğinde planlanır.

Süreğen hastalıklardan kaynaklanan motor gelişim gerilikleri

Süreğen hastalıklardan kaynaklanan motor gelişim gerilikleri; doğuştan ya da sonradan oluşabilen, yaşam boyu süren ve/veya ilerleyici nitelikte, ince ve kaba motor gelişiminde yetersizliğe yol açan durumları tanımlar (örneğin epilepsi, osteogenesis imperfekta). Zaman zaman bedensel hastalıklar nörogelişimsel ve psikolojik güçlüklerle birlikte görülebilir.

Yukarıda belirtilen tüm durumlarda öncelikle tıp hekiminden değerlendirme ve destek alınması gerekir; bunun ardından fizik tedavi ve rehabilitasyon ile özel eğitim, süreklilik içinde planlanır. Bu noktada özel eğitim ve rehabilitasyon desteğine ihtiyaç duyabilirsiniz.

Fizik tedavi süreci ve değerlendirme nasıl işler?

Fizik tedavi, kişiye özel bir süreçtir. Önce uzman fizyoterapist bireyin kas gücünü, eklem hareketliliğini ve fonksiyonel durumunu değerlendirir; ardından gerçekçi hedefler belirlenir, bu hedeflere göre bir egzersiz ve rehabilitasyon programı oluşturulur, ilerleme düzenli olarak izlenir ve aile sürecin aktif bir parçası olur.

• Değerlendirme: kas, eklem ve fonksiyonel durumun belirlenmesi
• Hedef belirleme: bireye özel, ulaşılabilir hedefler
• Egzersiz/rehabilitasyon programı: ihtiyaca göre uygulama
• İlerleme izleme: programın düzenli gözden geçirilmesi
• Aile katılımı: evde sürdürülebilir destek

Hangi durumlar fizik tedavi gerektirir?

• Serebral palsi
• Down sendromu ve diğer genetik/metabolik sendromlar
• Spina bifida
• Doğuştan kas hastalıkları
• Erken doğum sonrası gelişim gecikmesi
• Travma veya inme sonrası rehabilitasyon
• Otizmde görülen motor planlama güçlükleri

Sık sorulan sorular

Fizik tedavide devlet desteği var mı?

Evet. Devlet desteği, bireysel seansları kapsayan RAM raporu ile alınabilmektedir. Raporlu bireyler için seanslar aile açısından ücretsizdir.

Evde fizik tedavi yapılır mı?

Evet. RAM raporunda belirtildiği durumlarda fizik tedavi, rapora esas olacak şekilde evde uygulanabilmektedir.

Kaç yaşında başlanmalı? Yetişkinler de yararlanabilir mi?

Fizik tedavi yaştan bağımsızdır; çocuk ve yetişkin bireyler yararlanabilir. Hangi değişkenlerin etkilediğine ve uygun tedavi biçimine uzmanlar karar verir.

Hidroterapi ile birlikte uygulanır mı?

Evet. Suyun kaldırma kuvveti, kasların hareketine ve güçlenmesine katkı sağladığından çoğu durumda yararlı olabilir. Hidroterapi, Florya şubemizdeki kapalı havuzda uygulanmaktadır.

Fizik tedavi hangi şubelerinizde var?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon desteğimiz hem Bağcılar (Mahmutbey) hem de Bakırköy (Florya) şubelerimizde sürmektedir; Florya’da ek olarak kapalı havuzda hidroterapi imkânı vardır.

Bu durumlarda devlet destekli ücretsiz eğitimlerden yararlanabilir, uzman fizyoterapist eşliğinde evde fizik tedavi desteği alabilirsiniz. Çalışmalarımız İstanbul’da Bağcılar (Mahmutbey) ve Bakırköy (Florya) şubelerimizde sürmektedir. İletişime geçtiğinizde ücretsiz danışmanlık hizmeti alabilirsiniz.

İlgili içerikler: Fizik tedavi · Hidroterapi (su terapisi) · Zihinsel engelli bireyler eğitimi · Down sendromu ve aileler · Ergoterapi · Dil ve konuşma terapisi · Duyu bütünleme

Ayrıca: Otizm nedir · DEHB nedir · Disleksi · Otizmde alternatif terapi ve tedavi yöntemleri · Eğitim programları · Bütün makaleler

DERİN ÇOCUK ANA SAYFA