Etiket arşivi: otizm tuvalet alışkanlığı

ABA OTİZM EĞİTİMİ NEDİR? (APPLİED BEHAVİOR ANALYSİS)

ABA OTİZM (APPLİED BEHAVİOR ANALYSİS) NEDİR?


Otizm ABA eğitim terapileri(Applied behavior analysis, UDA, Uygulamalı Davranış Analizi) “otizm spektrum bozukluğu teşhisi almış özellikle okul öncesi otistik belirtiler gösteren çocuklarda” uygulanır. Aba eğitimi davranış terapisi, davranışta gözlenebilir olumlu değişiklikler üretecek prosedürlerin geliştirilmesine adanmış, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde birebir eğitimle uygulanır. Tercihen yoğun yani yoğunlaştırılmış olarak yürütülebilecek uygulamalı, davranışsal, analitik, teknolojik, etkili ve sistematik bir bilimdir.

  • İçindekiler
    1. ABA terapisi nedir?
    2. ABA terapisinin amacı nedir?
    3. ABA terapisi özellikleri nelerdir?
      • Uygulamalı
      • Davranışsal
      • Analitik
      • Ters tasarım ve çoklu temel tasarım
      • Teknolojik
      • Kavramsal sistematik
      • Etkili
      • Genellik
    4. Erken teşhis neden önemlidir?
    5. ABA terapistinin özellikleri nelerdir?
    6. ABA Terapi eğitimi sadece otizmde mi kullanılır?


ABA terapisi nedir?

Aba terapi eğitimi otizm terapileri yani uygulamalı davranış analizi, otizm belirtileri gösteren otistik çocuğun davranışlarında olumlu davranışları ödüllendiren bu olumlu davranışları teşvik eden bir model olarak tanımlanabilir.

ABA terapisinin amacı nedir?

Aba terapisinde amaç otistik çocuğu modele uydurmak değil, modeli otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa uyarlamaktır.

Uygulanan metotların otistik çocuklar üzerindeki etkileri araştırılarak, değiştirilir, geliştirilir ya da uygun tepki alınmış ise devam ettirilebilir. Odak noktası olarak olumsuz davranışların azaltılması ya da olumsuz davranışların yerine olumlu davranışların geliştirilmesi hedef olarak belirlenir.

Temelde otistik çocuğun sosyal çevresine uyum sağlayacağı davranışları, uygulamalı olarak analiz ederek olumlu davranışlara odaklanılmaktadır.

Özet olarak uygulamalı davranış analizinde ”hedeflenen davranışla çevre arasındaki fonksiyonel ilişki değerlendirerek, olumsuz davranış değiştirilmeye çalışılır”.

Uluslararası akademik yayınların işaret ettiği istatistiklere göre ABA eğitimi(Davranış terapisi), müfredat sürecinin sağlıklı işleyişine müdahale eden davranışlar sergileyen çocuklar için devlet okulu sistemlerinde çok başarılı olmuştur. Mueller, Michael M; Nkosi, Ajamu; Hine, Jeffrey F (2011). ”Devlet okullarında Uygulamalı davranış analizinin özeti”

ABA terapi özellikleri

Aba eğitimi terapisi, dünyada eski ve etkisi kanıtlanmış yegane otizm spektrum bozukluğu tedavisi olarak hala geçerliliğini korumaktadır. Aba terapi eğitimi ile otizm tedavisi konusunda ”Baer, Wolf ve Risley’in 1968 tarihli makalesi”[1] hala ABA eğitim terapisinin standart açıklaması olarak kullanılmaktadır. Aşağıda ABA eğitim terapisinin 8 özelliği listelenir.

Aba terapi eğitimi, dehb, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, özel öğrenme gibi alanlarda da uygulanabilmektedir.

Aba terapi eğitimi 8 özelliği


Uygulamalı


ABA terapi incelenen davranışın sosyal önemine odaklanır. Örneğin, uygulamacı olmayan araştırmacı yeme davranışını inceleyebilir, çünkü bu araştırma metabolik süreçleri netleştirmeye yardımcı olur. Uygulamacı araştırmacı ise çok az veya çok fazla yemek yiyen bireylerde yeme davranışını inceleyebilir, böylece bu davranışı daha kabul edilebilir olacak şekilde değiştirebilir.

Davranışsal


ABA terapileri pragmatiktir, bireyin etkili bir şey yapmasını nasıl mümkün kılacağını kendisine sorar. Bu soruyu cevaplamak için, davranışın kendisi, nesnel olarak ölçülmelidir zaten uygulamalı davranış analizi tanımında buradan gelmektedir. Sözlü açıklamalar, açıklanan davranışın yerine değil, kendi içinde davranış olarak ele alınır.

Analitik


Uygulamalı davranış analisti hedef davranışı kontrol eden olayları anlayıp bu davranışları manipüle edebildiğinde Aba terapi eğitimi( Uda) başarılı olur. Buna rağmen araştırmacının ilgili olayları ayarlayabildiği laboratuvarda bu durum nispeten kolay olabilirken, Uygulanan bazı durumlarda her zaman kolay değildir.

Etik standartlarını korurken kontrolü göstermek için uygulanan ortamlarda kullanılabilecek iki yöntem vardır. Bunlar ters tasarım ve çoklu temel tasarımdır.

Ters tasarım ve çoklu temel tasarım


Ters tasarımda, deneyci önce seçim davranışını ölçer, müdahale getirir ardından davranışı tekrar ölçer. Tasarımda daha sonra müdahale kaldırılır ya da azaltılır, davranış bundan sonra tekrar ölçülür. Müdahale, bu manipülasyonlara yanıt olarak davranışın değiştiği ölçüde etkilidir.

Çoklu temel tasarımdaysa geri döndürülemez gibi görünen davranışlar için bu yöntem kullanılabilir. Burada birkaç davranış ölçülür ve daha sonra müdahale sırayla her birine uygulanır. Çoklu temel tasarımda müdahalenin etkinliği, sadece müdahalenin uygulandığı davranıştaki değişikliklerle ortaya çıkar.

Teknolojik


Akademik olarak yetkili olan araştırmacıların doğru şekilde çalışabilmeleri için analitik araştırmanın tanımının açık ve ayrıntılı olması beklenir. Cooper vs.
Bunu kontrol etmek için bir yol tanımlayın

Uygulamalı davranış analizi(UDA, ABA, Applied Behavior Analysis) konusunda eğitilmiş olan kişiye açıklamayı okuyun ardından prosedürü ayrıntılı olarak uygulayın. Kişi hata yaparsa veya herhangi bir soru sormak zorundaysa, açıklamanın iyileştirilmesi gerekir.

Kavramsal Sistematik


Aba terapi eğitimi tanımı içerisinde davranış analizi sadece etkili müdahalelerin listesini oluşturmamalıdır. Aksine, bu yöntemler mümkün olabildiğince davranış ilkelerine dayandırılmalıdır. Uygun olduğunda “ikincil takviye” ya da “hatasız ayrımcılık” gibi teorik olarak anlamlı terimlerin kullanılmasına yardımcı olur.

Etkili


Analitik yöntemler teorik olarak bilimsel olmalarına rağmen, etkili olmalıdırlar. Uygulamalı davranış analizinde eğer yapılan müdahale pratik kullanım için yeterince büyük bir etki üretmezse, analiz başarısız olmuştur

Genellik


Davranış analistleri genel olarak uygulanabilir müdahaleleri hedeflemelidir, yöntemler farklı ortamlarda çalışmalı, birden fazla davranışa uygulanmalı ve uzun süreli etkileri olmalıdır.

Erken teşhis(Erken Tanı) neden çok önemlidir

Küçük yaşlardaki çocuklarda ve bebeklerde öğrenme çok hızlıdır. Beyin sünger gibi verilen bütün bilgiyi emmek üzerine evrimleşmiştir çünkü hayatta kalma savaşı ” insan” kendini ortama adapte edebilme savaşı vermektedir. Yaşamın ilk yıllarında öğrenme, merak duygusuyla birlikte çok hızlıyken ilerleyen yaşlarda azalmaktadır. Hayatın ilk yıllarda çok hızlı gelişme gösterilebilirken ilerleyen yıllarda git gide azalmaktadır, öğrenme gibi birçok yetenekte yavaşlamaktadır.

Erken teşhis bunun için özellikle önemlidir. Bu tür nörogelişimsel farklılıklarda( Dehb, Hiperaktivite, Otizm, Disleksi) Aba terapileri olumlu davranış öğretimi sağladığından çok etkili olabilmektedir. Özellikle 12 yaş öncesinde çocuklarda ve bebeklerde ilaçsız tedavinin, eğitimle mümkün olduğunun bilinmesi ebeveynler, aileler ve anneler için çok değerlidir.

ABA terapistinin özellikleri nelerdir?

Aba terapisti, akredite kuruluşlardan ABA terapi eğitimleri alarak, uygulamalı sınıf içi eğitimlerle gelişimlerini tamamlayan kişiye verilen bir ünvandır. Her özel eğitimci maalesef ABA terapisti olamamaktadır çünkü bunu için belirli saatler teorik ve pratik eğitim alınmış olması gerekmektedir.

Sadece seminer çalışmaları kişisel gelişim için kullanılabilse de, çocuğun davranış gelişimi için yeterli değildir. Bu eğitimlerin ”Akredite Koordinatörler.” gözetiminde sınıf içi eğitimlerle desteklenmesi konunun en önemli noktasıdır. Çünkü bu uygulamalı bir bilimdir ve uzmanlığının da uygulamalı olması doğası gereğidir.

ABA TERAPİ eğitimi sadece otizm için mi kullanılır?

ABA terapi aslında davranış terapisidir. Yani kişinin olumsuz davranışlarını, toplumun tuhaf karşıladığı ve ileride kişiyi sosyal hayatından soyutlayacak davranışları azaltmak üzerine kurulu bir sistemdir.

Bu davranışlar sadece otizmde değil, Dehb, Dikkat eksikliği, Hiperaktivite gibi birçok nörogelişimsel farklılıkta kullanılabileceği bilinmektedir.


Otizmli bireyler yani otistik belirtiler gösteren çocuklarda uygulanan ABA terapileri çocuğun kendini küçük yaşlarda ifade edebilmesi üzerine kurgulanmış olan sistemdir.

Ancak otizm gibi birçok farklılık diğer bazı hastalıklarla ilişkili olabilir, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, anksiyete bozukluğu vb.

Otizm, dikkat eksikliği ve hiperaktivite, çocuk psikolojisi, disleksi, asperger, duyu bütünleme terapileri, evde fizik tedavi terapileri, dil konuşma ve zihinsel engel bazen içi içe geçebilen durumlar olabilmektedir. Bu noktada devlet destekli ücretsiz uzman desteği almaktan çekinmemek çocuk ve aile için önemlidir.

İletişim için tıklayınız.

Sevgilerle…

ANASAYFA

OTİZMDE TUVALET EĞİTİMİ

OTİZMDE TUVALET EĞİTİMİ


Otizmde tuvalet eğitimi nasıl olmalıdır? Otizmde tuvalet eğitimi konusu, otistik belirtiler ve atipik özellikler gösteren çocuklarla bebekler söz konusu olduğunda ailelerin endişe ve üzüntüyle karşı karşıya kaldıkları sorunların başında geliyor. Şüphesiz ki otizmde tuvalet eğitimi çetrefilli bir konu, Uygulamalı davranış analizi yani UDA(ABA) bu konuda yol gösterici olabilir. Özellikle sosyal ve sözlü iletişim kuramayan otizm(OSB) teşhisi almış çocuklarımız için tuvalet eğitimi konusunda dünyaca ünlü uzman tavsiyelerini inceleyelim.


OSB’li okul öncesi yaşlarda olan çocuklarımız için tuvalet eğitimi ve diğer birçok olumsuz davranış konusunda ABA terapileri anahtar role sahip. ABA davranış teknikleriyle ilerlemeler kaydetmek mümkün olabiliyor. Bu noktada önemli olan OSB belirtilerinin ne kadar erken teşhis edildiği konusudur.

Bugün sizlere ünlü bir akademisyenin, otistik belirtiler gösteren çocuklarda tuvalet ihtiyacını giderme konusunda yardım edebilecek bazı tavsiyelerden bahsedeceğiz.

Makalelerimiz de sık sık Temple Grandin’den örnekler vermeye çalışıyoruz, çünkü otizmin anlaşılmasına büyük katkısı olan ve dünyaya yön veren ilk 10 insan arasında gösterilen ve kendisi de bir otistik olan Temple Grandin görselliğin otistik bireylerin algısında ne denli önemli olduğunu sürekli ifade etmektedir. İlerleyen günlerde bu hususu daha detaylı inceleyeceğimizi belirterek tuvalet eğitiminde görselliğin önemine Rochester Üniversitesinden uzman psikologlar Courtney Aponte ve Daniel Mruzek’in araştırmaları ışığında değinmek istiyoruz.

Otistik çocuklar, günlük yaşam rutinlerini bozacak değişikliklere pek olumlu yaklaşmazlar bu durum bez bağlanması alışkanlığını da kapsamaktadır. Zaten sözlü iletişimde sıkıntı yaşayan çocuklarımıza tuvalet alışkanlığı kazandırmak daha da zorlaşmaktadır. Bu gibi durumlarda yavrularımızın tuvalet alışkanlığına karşı kaygıları da artmaktadır.

Autismspeaks, tuvalet eğitimi verilmesi sırasında uygulanabilecek 7 önemli stratejiyi şöyle ifade etmektedir

  • Net ve basit resimler eşliğinde anlaşılır bir dil kullanın.

Örneğin; uzun, komplike cümleler yerine ‘tuvalet zamanı’ gibi kısa, anlaşılır ve sempatik ifadeler kullanın.

  • İç çamaşırı giydirmeyi geciktirmeyin.

Günümüz çocuk bezleri o kadar kalitelidirler ki bazen çocuklar altlarını ıslattıklarını dahi fark etmezler. Çocuğunuza iç çamaşırı giydirdiğiniz taktirde ıslaklık onu rahatsız edecek ve tuvalet alışkanlığı edinmesini hızlandıracaktır.

  • Çocuğunuz altını ıslattığında

Aşırı tepkiler vermeden gereken temizliği yapıp kısaca bir daha ki sefere tuvalete gitmesinin sizi memnun edeceğini belirterek konuyu kapatın.

  • Başarıyı vakit geçirmeden ödüllendirin.

Başarılı davranıştan hemen sonra verilen ödül davranışı kuvvetlendirmektedir. Görselliğin ne kadar önemli olduğuna yukarıda değinmiştik. Örneğin; tuvalet resminin yanına çocuğunuzun çok sevdiği bir oyuncağın resmini koyarak ve bunu da bir ok işaretiyle göstererek ve tuvaleti kullandıktan sonra ödül olarak resimdeki oyuncağı vermeniz davranışı pekiştirecektir. Burada önemli olan husus, başlarda en küçük başarıyı bile ödüllendirmenizdir. Tek bir damlasını bile tuvalete yetiştirse bu hemen ödüllendirilmelidir.

  • Ödülü iletişim aracı olarak kullanın.

Örneğin; çocuğunuz ‘’eğer çişini tuvalete yaparsan sana oyuncak araba alıcam’’ cümlesini anlamayabilir. Bu durumda çocuğunuzun başarı ve ödül potansiyelini arttırmalısınız. Evde olduğunuz bir gün çocuğunuzun sıvı tüketimini arttırın, bu durum tuvalete gitme olasılığınızı arttıracaktır ve yukarıda belirttiğimiz gibi başarıyla tuvalete yetiştirilen tek bir damlayı bile hemen ödüllendirin. Tabii ki birçok kazayla karşılaşma ihtimaliniz yüksek olacaktır; ancak motivasyonunuzu bozmadan kaza ve başarıları bir kaç gün süreyle not ederek tuvalet ihtiyacı periyodunu belirleyin, böylece hareket alanınızı genişletin. Bir kez daha ifade etmekte fayda gördüğümüz husus ödülün hemen başarıdan sonra gelmesidir ki çocuğunuz ödülü ne için aldığını kavrayabilsin.

  • Sözlü iletişim sağlayamayan çocuğunuzu iletişime teşvik edin.

Çocuğunuzun davranışlarına dikkat edin. Bazı davranışlar tuvalet ihtiyacının geldiği işareti olabilir. Mesela çocuğunuz tuvalet kapısına bakabilir, kemeriyle oynayabilir veya telefona bir klozet resmi yükleyerek onu işaret etmesi sağlanabilir. Burada önemli olan husus çocuğunuzun dolu bir idrar torbasının nasıl bir his olduğunu anlayarak bazı işaretlerle bunu size anlatabilmesidir. İdrar torbasını boşaltmanın vermiş olduğu rahatlık doğası itibariyle bir ödül de olacaktır. Aile, bakıcı ve terapistler, çocuğun tuvaletini yapmadan hemen öncesindeki davranışlarına dikkat etmelidirler.

İhtiyaç duyulması durumunda muhakkak profesyonel yardımı alınmalıdır.

Vaktinde yapılan müdahaleler sonuç almanızı hızlandıracak ve kolaylaştıracaktır.

Otizm nedir? Belirtileri, Atipik, Otistik ünlüler

Otizm nedir? Belirtileri nelerdir? Atipik, yalancı otizm, yarı otistik kavramları nedir? Tedavi süreçleri nelerdir? Bebeklerde otizm belirtileri nelerdir? 10 soruda otizm

Tuvalet eğitimi, Aba davranış terapileri ile ilgili merak edilen sorularla ilgili cevapları bulabileceğiniz makalemizde ilave olarak otizm testi, asperger sendromu, kavramlarının açıklamasını bulabileceksiniz.

Dünyada uzman kabul edilen insanların tavsiyeleri, otorite olarak gösterilen bilim insanlarının tanımlamalarıyla konuyu 10 maddede inceliyor, sorulara cevaplar arıyoruz.

İçindekiler

OTİZM NEDİR?


Otizm(OSB, ASD) otistik çocuklarda sosyal davranış problemleri ortaya çıkaran nörogelişimsel bozukluğa verilen isimdir.

Yapılan çalışmalarda genlerin silinmesine, değişmesine bağlı mutasyonlar sonucu vücudun çeşitli gelişim aşamalarında gerekli olan proteinlerin, otizmli bireylerde eksik üretilmesi ya da hiç üretememesi ile ilişkilendirilmektedir.

Bununla birlikte çevresel ve hormonal faktörlerden dolayı ortaya çıktığı düşünülmektedir.

Genetik faktörler

Aile ve ikiz bebek çalışmaları çocukların %10’unun Otizm tanısı aldığını göstermektedir. Yani ailede otizmli bir kardeş varsa doğacak olan diğer kardeşin otizmli olma ihtimali 25 kat artmaktadır. İkiz çalışmalarına göre tek yumurta ikizlerinde(monozigotik) %60-90 , çift yumurta ikizlerinde(dizigotik) ise %0-24 arasında otizm olma ihtimali bulunmaktadır.(2)

Çevresel faktörler

  • İlerleyen ebeveyn yaşı
  • Hava kirliliğine ya da doğum öncesi bazı pestisitlere maruz kalmak
  • Obezite, diyabet ve bağışıklık sistemi bozuklukları
  • Düşük doğum ağırlığı
  • Bebeğin beyninde oksijen yoksunluğuna bağlı herhangi bir doğum zorluğu
  • İnsektisitler gibi böcek ilaçlarının meyve ve sebzelerle vücuda yoğun alımı (3)

Hormonal faktörler

  • Erkek hormonlarını(Testesteron) aşırı üretme eğiliminde olan kadınlarda otizm daha fazla görülmektedir. (4)
  • Doğum öncesi kadınlardaki obezite yani yüksek vücut kütle indeksi otizm riskini 1,3 kat arttırdığı sonucuna ulaşan çalışmalar mevcut ancak bu çalışmalara temkinli yaklaşmakta fayda var.
  • Çünkü hamilelikte kilo alınması zaten olası bir durum ve bir kriter olarak değerlendirmek tam açıklayıcı olmayabilir.

İçindekiler ▲

OTİZM ÇEŞİTLERİ


YENİ TANIM

2013 yılında DSM5 kitapçığı ile belirlenen otizm kriterlerini ifade eder.

Hafif otizm


Karakteristik otistik davranış belirtilerinin çok azı vardır, hafif seyreder. Uzman desteği otistik davranışlar gösteren çocuğun sosyal becerileri için iyi olabilir.

Orta derece otizm


Karakteristik otistik davranış belirtilerinin birçoğu vardır. Uzman desteği gereklidir, eğer okul öncesi yaşlarda müdahale edilebilirse otistik davranış belirtileri gösteren çocukta olumlu gelişmeler sağlanabilmektedir.

Ağır otizm


Karakteristik otistik davranış belirtilerinin birçoğu vardır. Uzman desteği gereklidir.

Özellikle okul öncesi yaşlarda eğitim, sonraki süreçte doktor gözetiminde ilaç takviyesiyle desteklenebilirse olumlu gelişmeler sağlanabilmektedir.

Destek alınmazsa ileride ciddi sosyal, akademik, iletişim sorunları görülme ihtimali yüksektir.

ESKİ TANIM

2013 yılından önceki DSM4 kitapçığı ile yapılan tanımları ifade eder.

Otizm


Önemli dil gecikmeleri, sosyal iletişim sorunları, sıradışı davranışlarla sıradışı ilgi alanları vardır.

Asperger sendromu


Daha hafif otistik bozukluk belirtileri vardır. Sosyal iletişim zorlukları, sıra dışı davranışları ve ilgileri olabilir.

Empati yetenekleri düşük olabilir ancak, genellikle dil veya zihinsel engel sorunlar yoktur. Hatta deha düzeyinde belirti gösteren pek çok ünlü isim bilinmektedir.

Atipik otizm(Hafif otizm)


Tipik belirtiler göstermeyen atipik otizm nedir? Atipik belirtisi nelerdir gibi sorular güncelliğini korumakla birlikte aslında tanım olarak güncelliğini kaybetmiştir.

Genellikle otistik davranış bozukluğu olanlara göre daha hafif semptomlara sahiptir.

Belirtiler sadece sosyal ve iletişim sorunlarına neden olabilir. “Atipik otizm” veya PDD-NOS ya da yarı otistik olarak tanımlanırlar.

2013 yılında yayınlanan Dsm5 kitapçığıyla, otizm tanımından çıkarılmıştır.

İçindekiler ▲

OTİZM BELİRTİLERİ


Bebekler seslere yönelerek, parmağınızı kavrayarak iletişim kurarlar

2 ila 3 aylıkken belirtiler

Gülümseyerek bir şekilde sizinle iletişim kurmaya başlarlar. Buna karşılık, otizm spektrum bozukluğu(OSB, ASD, autism spectrum disorder) belirtileri gösteren otistik çocukların çoğu, insanlarla iletişim kurma zamanı güçlük çekmektedirler.


8 ila 10 aylıkken belirtiler

Otistik belirti gösteren bebekler, isimlerine cevap vermeme, insanlara olan ilginin azalması gibi bazı belirtiler gösterirler.

Yürüme çağında

  • Otizmli birçok çocuk, yaşıtlarıyla oyun oynamakta zorluk çeker, başkalarının eylemlerini taklit etmez, yalnız oynamayı tercih ederler.
  • Ebeveynlerinin öfke ya da şefkatlerine, alışılmış yollarla tepki vermeyi başaramazlar.
  • Bakışların kenetlenmesine karşı kayıtsızlık
  • Adı söylendiğinde tepki vermemek
  • Bebek, çocuk oyunlarına kayıtsızlık
  • Parmak ucunda yürümeye çalışmak,
  • Tekrarlı şekilde sallanmak
  • Dönen nesnelere karşı duyulan aşırı ilgi
  • Konuşmada yaşanan gerilikler
  • Otizmli çocuklar, onlara şakayla karışık temas edilmesi durumunda, niyet iyi olsa da ürkütücü bulabilir veya hiç tepki vermeyebilirler.
  • Olağandışı tekrarlanan davranışlarla kısıtlı bir faaliyet alanına girme eğilimi
  • Ortak tekrarlanan davranışlar, el çırpma, sallanma, zıplama ve dönme, nesneleri düzeltme.
  • Anlamlı, anlamsız sesleri, sözcükleri tekrarlama(echolalia, ekolali) şeklinde görülebilir.
  • Merak edilen Ekolali nedir? Teşhis, tedavi ve türleri, konuşma güçlüğü konusundaki makalemizden detaylı bilgi alabilirsiniz.

İçindekiler ▲

BEBEKLERDE OTİZM BELİRTİLERİ NELERDİR?

Bebeklerde Otizm belirtileri. Çocuklarda Otizm belirtileri. 2 yaş, 3 yaş, 4 yaş, otizm belirtileri


Bebeğinizin davranışlarını takip ederek onun ilk doktoru, öğretmeni olmalısınız. Otizmin, erken yaşlarda teşhisiyle birlikte tedavi edilebildiğini aklımızdan çıkarmayalım.

Nesnelere sabitlenme, göz temasından kaçınma, dış uyaranlara tepkisizlik ve peekaboo tarzında ki bebek oyunlarına tepkisi istenilen düzeyde değilse derhal bir uzmana başvurunuz.

Aylık otizm belirtileri şunlardır

Bebeklerde – çocuklarda otizm belirtileri

6 aya kadar otizm belirtileri


Çok az gülümsemek, hiç gülümsememek, sıcak ve neşeli ifadelerin eksikliği

Sınırlı göz kontağı kurmak, hatta hiç kurmamak.

9 aya kadar otizm belirtileri


Seslere, gülümsemelere ve diğer yüz ifadelerine çok az tepki vermek hatta hiç tepki vermemek

12 aya kadar otizm belirtileri


Az babıldamak veya hiç babıldamamak.

İşaret etmek, göstermek, ulaşmaya çalışmak veya el sallamak gibi davranışların azlığı hatta hiç olmaması.

İsmine az tepki vermek hatta hiç tepki vermemek.

16 aya kadar otizm belirtileri


Çok az kelime kullanmak hatta hiç kullanmamak

24 aya kadar otizm belirtileri


Çok az anlamlı kelime, ikili kelime öbekleri kullanmak hatta hiç kullanmamak (taklit ya da tekrarlama dahil değil).

Her yaşta otizm belirtileri


Daha önce edinilen konuşma, babıldama veya sosyal becerilerin kaybı

Göz temasından kaçınma

Yalnızlığı tercih etme

Diğer insanların hislerini anlamada zorluk, empati eksikliği

Dil gelişiminde gecikme

Kelimelerin veya cümlelerin sürekli tekrarı (ekolali)

Çevredeki küçük değişikliklere karşı direnç

Kısıtlı ilgi alanları

Tekrarlayan davranışlar

Sese, kokuya, tatlara, ışığa veya renklere karşı aşırı tepkiler.

Otizmin Bebeklerde Ay Ay periyodik gözlemleri böyledir ve aileler eğer dikkatli ve bilinçli davranabilirse, okul öncesi yaşlara kadar bir çok olumsuz davranış, ilaçsız eğitim terapileriyle tedavi edilebilmektedir.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda 24 aylığa kadar olan süreçte otizm belirtileri böyledir. Peki 24 aydan sonra ki belirtiler nelerdir? 3 yas otizmi nedir? Bebeklerde ve çocuklarda otizm belirtileri nelerdir? gibi sorulara ilgili bağlantımızdan ulaşabilirsiniz.

İçindekiler ▲

OTİZMİN EĞİTİMLE TEDAVİSİ


Otizm tedavisinde, ABA terapisi (UDA uygulamalı davranış analizi) modelinde, davranış tekniklerinin otizm belirtileri gösteren çocuk üzerindeki etkilerini incelenir.

Aba eğitim terapi tekniklerinde amaç kişiyi modele değil modeli kişiye uyarlamaktır. Bunun sonucunda uygulanan metotların çocuk üzerindeki etkileri araştırılarak değiştirilir, geliştirilir ya da uygun tepki alındıysa devam edilebilir.

Olumlu davranışların geliştirilmesi Aba terapi eğitiminde temel hedeftir, olumsuz davranışların değiştirilmesi strateji olarak belirlenir.

‘Aba terapi'(Uygulamalı davranış analizi, UDA) eğitimi bugün bütün dünyada, otistik belirti gösteren çocuklar, bebeklerde okul öncesi yaşlarda kullanılması tavsiye edilen yegane tekniktir.

Çünkü tarafsız akademik birimler yani üniversiteler tarafından ABA terapi(UDA, Uygulamalı davranış analizi, Applied behavior analysis)) araştırma kurumları tarafından otizmin tedavisi konusunda etkinliği kanıtlanmış tek yöntem olarak kabul edilmektedir.

ABA terapi’ nedir?

‘Aba terapi’ konusunda uluslararası akademik yayınların işaret ettiği istatistiklere göre müfredat sürekliğinin devamına müdahale eden davranışlar sergileyen çocuklar için ‘ABA terapi’ eğitimi devlet okulu sistemlerinde çok başarılı olmuştur. Mueller, Michael M; Nkosi, Ajamu; Hine, Jeffrey F (2011). “Otistik çocuklar Devlet Okullarında Fonksiyonel Analiz: 90 Fonksiyonel Analiz Özeti”

Özetle Aba otizm eğitimi nedir?(Applied behavior analysis) konusunda merak edilenleri bulabileceğiniz makalemiz, aileler için faydalı olabilir.

Otizm tedavisi neden önemlidir?

Otizmin aileler üzerindeki etkilerini araştıran bir başka çalışmadaysa otizmin aile ilişkilerini %53, kardeşlerin yaşam kalitesini %62, ailelerin sosyal ve ekonomik olarak %60,4 oranında etkilediği bildirilmiştir.(1)

Yapılan bir başka çalışmada göstermektedir ki Amerika’da otizmin yıllık maliyeti 250 milyar dolardır. Ülkemizde ve dünyada otizm sonucu bireylerin toplumdan soyutlanması, aileyle birlikte sosyal yapının bozulmasına, psikolojik sorunlara yol açmaktadır.

İçindekiler ▲

4 YAŞ ÜSTÜ KONUŞMA MÜMKÜN


Konu hakkında daha detaylı bilgi vermeden önce otizm teşhisi konan her çocuğun kendine özgü karakter yapılarının olduğunu bu nedenle uygulanan stratejilerin hepsinde aynı sonucu vermeyeceğinin bilinmesi gerekmektedir.

Yaş, eşlik eden hastalıklar, spektrum skalasındaki derecesi gibi Pek çok faktörün etkili olmasından dolayı her çocuk kendi özel durumuyla değerlendirilmelidir.

Her otistik bireyin iletişim kurmayı öğrenmesine rağmen bunun her zaman sözlü olmayabileceği, görselliği de kullanarak yaşamlarını sağlıklı olarak devam ettirebilen otistik bireylerin olduğunu unutmamak gerekir.


4 Yaş sonrası otistik çocuklarda konuşma mümkün mü?


Duke Üniversitesi Otizm Merkezi Başkanı Geri Dawson, Klinik Psikolog Lauren Elder tarafından kaleme alınan makalede otizm teşhisi konan çocukların 4 yaşından sonra konuşmayı öğrenebilecekleri ifade edilmektedir.

Otizmlilerin konuşması hakkında 7 kritik tavsiye


Çocuğunuzu oyun ve sosyal etkileşime teşvik edin

Çocuklar oyunlarla öğrenmektedirler bundan dolayı dil öğrenimini de kapsamaktadır. Karşılıklı etkileşim halinde gerçekleştirilen oyun aktiviteleri sizinle, çocuğunuzun iletişim kurabilmesi için keyifli fırsatlar sunacaktır.

Çocuğunuzun keyif alacağı oyunlar geliştirerek sosyal iletişim fırsatları sunabilirsiniz. Örneğin şarkı söyleyip, tekerleme oynayabilirsiniz. Oyun sırasında çocuğunuzun karşısına geçerek göz seviyesinde pozisyon alın, bu pozisyon çocuğunuzun sizi görmesini ve duymasını kolaylaştıracaktır.


Çocuğunuzu taklit edin

Çocuğunuzun çıkardığı sesleri ve oyun davranışlarını tekrar etmeniz onu daha fazla ses çıkarması, iletişime geçmesi için cesaretlendirecektir.

Çocuğunuzda böylelikle sizi taklit edecektir. Örneğin çocuğunuz, oyuncak arabasını sürdüğünde siz de aynısını yapın, hatta arabasını bir yere çarpıştırdığında siz de aynısını yapın; ancak arabasını fırlattığında bunu tekrar etmeyin.


Sözlü olmayan iletişime odaklanın

. Hareketler ve göz teması dil için temelidir çünkü öğrenme için “dikkat” olmazsa olmazdır. İletişim kurarken hem vücudunuzu hem de sesinizi kullanın, ancak vücudunuzla sesinizin birbirini eş zamanlı tamamlamalıdır.

Örneğin elinizle işaret ederek bak demelisiniz veya evet derken kafanızı aşağı hareket ettirin. Çocuğunuzun hareketlerine alkışlayarak, el açarak, kollarına uzanarak karşılık verin. Eğer bir oyuncağa bakıyorsa veya işaret ediyorsa hemen ona uzatın. Etkileşimin ödüllendirilmesi elzemdir.


Çocuğunuzun konuşması için süre tanıyın

Acele etmeyin, çocuğunuzun konuşması için ona biraz süre tanıyın, hemen onu tamamlamak yerine umutlu bir şekilde bakarak motivasyonunu arttırın. Eğer ses çıkarır veya hareket yaparsa hemen karşılık verin. Bu iletişim kurması için onu cesaretlendirecektir.


Dilinizi basitleştirin

Bunu yapmanız çocuğunuzun sizi anlamasını kolaylaştıracak ve söylediklerinizi tekrar etmesine yardımcı olacaktır. Eğer çocuğunuz hiç konuşmuyorsa, cümleler yerine sadece kelimelerle iletişim kurmaya çalışın. Çocuğunuz bazı kelimeleri konuşabiliyorsa kelime öbekleriyle konuşun, örneğin topu at, kapıyı aç vs.


Çocuğunuzun ilgisini takip edin

Çocuğunuzun konsantrasyonunu bozmak yerine, onu kelimelerle takip edebilirsiniz. Örneğin oyuncak arabasını aldığında siz de araba diyerek kelimelerle destekleyin. Bu davranış çocuğun kelime-obje bağlantısını kurmasını sağlayacaktır.


İletişimi görsellerle destekleyin

Teknolojik yenilik ve görsel destek bazen konuşmanın önüne geçebilmektedir. Örneğin dokunmatik ekranlarda resimlere dokunarak, kelime üreterek istek ve düşüncelerini ifade edebilecektir.

Özet olarak eğer yukarıdaki önerilere dikkat edilirse ”Otizm teşhisi konmuş bir çocuğun 4 yaşından sonra konuşmayı öğrenmesi mümkün” olabilir.

İçindekiler ▲

OTİZMDE TUVALET EĞİTİMİ


Son zamanlarda sıklıkla karşılaştığımız sorunların başında şüphesiz otizmde tuvalet eğitimi gelmektedir.

Özellikle sosyal ve sözlü iletişim kuramayan otizm teşhisi almış yavrularımız için sorun daha çetrefilli bir hal almaktadır.

Makalelerimiz de sık sık Temple Grandin’den örnekler vermeye çalışıyoruz, çünkü otizmin anlaşılmasına büyük katkısı olan, dünyaya yön veren ilk 10 insan arasında gösterilen, kendisi de bir otistik olan Temple Grandin, görselliğin otistik bireylerin algısında ne denli önemli olduğunu sürekli ifade etmektedir.

İlerleyen günlerde bu hususu daha detaylı inceleyeceğimizi belirterek tuvalet eğitiminde görselliğin önemine Rochester Üniversitesinden uzman psikologlar Courtney Aponte ve Daniel Mruzek’in araştırmaları ışığında değinmek istiyoruz.

Otistik çocuklar, günlük yaşam rutinlerini bozacak değişikliklere pek olumlu yaklaşmamaktadırlar. Bundan ötürü bez bağlanması alışkanlığın karşı direnç geliştirmeleri olasıdır.

Sözlü iletişimde zaten sıkıntı yaşayan yavrularımıza tuvalet alışkanlığı kazandırmak biraz daha zorlaşmaktadır. Buna benzer durumlarda yavrularımızın tuvalet alışkanlığına karşı kaygıları da artmaktadır.

TUVALET EĞİTİMİ 7 ÖNEMLİ TAVSİYE

Autismspeaks’in tuvalet eğitimi konusunda ailelere 7 önemli tavsiyesi

Net ve basit resimler eşliğinde anlaşılır bir dil kullanın

Örneğin; uzun, komplike cümleler yerine ‘tuvalet zamanı’ gibi kısa, anlaşılır ve sempatik ifadeler kullanın.

İç çamaşırı giydirmeyi geciktirmeyin

Günümüz çocuk bezleri o kadar kalitelidirler ki bazen çocuklar altlarını ıslattıklarını dahi fark etmezler. Çocuğunuza iç çamaşırı giydirdiğiniz taktirde ıslaklık onu rahatsız edecek ve tuvalet alışkanlığı edinmesini hızlandıracaktır.


Çocuğunuz altını ıslattığında aşırı tepkiler vermeyin

Gereken temizliği yapıp kısaca sonraki sefere tuvalete gitmesinin sizi memnun edeceğini belirterek konuyu kapatın.


Başarıyı vakit geçirmeden ödüllendirin

Başarılı davranıştan hemen sonra verilen ödül davranışı pekiştirmektedir. Görselliğin ne kadar önemli olduğuna yukarıda değinmiştik.

Örneğin; tuvalet resminin yanına çocuğunuzun çok sevdiği bir oyuncağın resmini koyarak bunu da küçük bir ok işaretiyle göstererek tuvaleti kullandırmanız sonrasında ödül olarak resimdeki oyuncağı vermeniz davranışı pekiştirecektir.

Burada önemli olan husus, başlangıçta en küçük başarıyı bile ödüllendirmek gerektiği bilinmelidir. Tek bir damlasını bile tuvalete yetiştirse bu hemen ödüllendirilmelidir.

Ödülü iletişim aracı olarak kullanın

Örneğin; çocuğunuz “eğer çişini tuvalete yaparsan sana oyuncak araba alacağım” cümlesini anlamayabilir. Böyle durumlarda çocuğunuzun başarı ve ödül potansiyelini arttırmalısınız.

Evde olduğunuz günlerde çocuğunuzun sıvı tüketimini arttırın, böylelikle çocuğunuzun tuvalete gitme olasılığı artacaktır ve yukarıda belirttiğimiz gibi başarıyla tuvalete yetiştirilen tek bir damlayı bile hemen ödüllendirin.

Tabii ki birçok kazayla karşılaşma ihtimaliniz yüksek olacaktır. Ancak motivasyonunuzu bozmadan kaza ve başarıları bir kaç gün süreyle not ederek tuvalet ihtiyacı periyodunu belirleyin, böylece hareket alanınızı genişletin.

Bir kez daha ifade etmekte fayda gördüğümüz husus ödülün hemen başarıdan sonra gelmesidir ki çocuğunuz ödülü ne için aldığını kavrayabilsin.

Sözsüz iletişime odaklanın

Çocuğunuzun davranışlarına dikkat edin. Bazı davranışlar tuvalet ihtiyacının geldiği işareti olabilir. Mesela çocuğunuz tuvalet kapısına bakabilir, kemeriyle oynayabilir. Telefona bir klozet resmi yükleyerek onu işaret etmesi sağlanabilir. Burada önemli olan husus çocuğunuzun dolu bir idrar torbasının nasıl bir his olduğunu anlayarak bazı işaretlerle bunu size anlatabilmesidir. İdrar torbasını boşaltmanın vermiş olduğu rahatlık doğası itibariyle ödül olacaktır zaten. Aile, bakıcı hatta terapistler, çocuğun tuvaletini yapmadan hemen öncesindeki davranışlarına dikkat etmelidirler.

Profesyonel destek alın

Vaktinde yapılan müdahaleler sonuç almanızı hızlandıracak, kolaylaştıracaktır.

Özetle yukarıda belirtilen uzman önerilerinin dikkate alınması ve davranış kontrolü konusunda uzmanlaşmış özel eğitimcilerin yol göstericiliğiyle Otizmde tuvalet eğitimi bir sorun olmaktan çıkarılabilmektedir.

İçindekiler ▲

OTİSTİK ÜNLÜLER


Albert einstein – Bilim adamı – Matematikçi
Temple grandin – Hayvan bilimci
Michelangelo – Heykeltraş ressam mimar şair
Wolfgang amadeus Mozart – Dünyaca ünlü besteci
Steve jobs – Apple kurucusu

Diğer ünlü isimler için ilgili makalemizi inceleyiniz

Dünyaca ünlü 27 otistik

İçindekiler ▲

OTİZMDE REHABİLİTASYON VE ÖZEL EĞİTİM


‘Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri’ sosyal bir canlı olan insan için sadece ‘otizm spektrum bozukluğu’ değil, disleksi, ‘dil konuşma’ gibi ‘özel öğrenme bozukluğu’ yaşayan çocuklar ve sosyal kaynaştırma ihtiyacı olan hiperaktif davranış bozukluğu tanısına sahip çocuklar içinde elzemdir .

Fakat ‘otizm spektrum bozukluğu’ söz konusu olduğunda ‘özel eğitim ve rehabilitasyon’ konusu diğer nörogelişimsel farklılıklardan ayrışıyor.

Çünkü bebeklikten tanı alınmazsa tedavi süreçleri gittikçe zorlaşarak kişinin sosyal yaşamını olumsuz anlamda etkileyebilmektedir.

Erken teşhisin önemi

Erken teşhisin yapılması, kişinin ileri yaşlardaki sosyal, akademik hayatına adapte olabilmesi için hayati öneme sahip.

Özel eğitim ve rehabilitasyon sürecine gelmeden önce, anne ve babanın bebeklerini gözlemlemesi, bebeklerin gösterdiği tepkileri inceleyerek şüphelenmeleri sonucunda bir uzmana başvurması ile aslında tedavi başlamaktadır.

Anneyle babanın bazen durumu kabul etmekte zorlanması ile çocuk için çok değerli olan 3-4 yıl kaybedilebiliyor.

Sonrasında ise daha fazla çaba ve daha fazla zaman harcanıyor ve hatta çocuk okul çağına gelip sosyal hayata adapte olmaya çalışırken bir taraftan da bu çalışmalar yapılmak zorunda kalınıyor.

Bundan dolayı otizm spektrum bozukluğu söz konusu olduğunda çocuğun tanıştığı ilk “doktor, rehabilitasyon uzmanı, özel eğitim uzmanı” anne ve baba olmak zorunda oluyor.

Ailenin tedavinin kaldıracı olduğunun akıldan çıkarılmaması gerekiyor.

İçindekiler ▲

ÇOCUĞUNUZ BİR DAHİ OLABİLİR


Makalemizde bahsi geçen ünlü isimlerden anlaşılabileceği gibi çocuğunuzun farklılıklar göstermesi onun için bir eksiklik olmayabilir. Bu anlamda otistik belirtiler gösteren bütün çocuklar için erken yaşta müdahale edilebilirse birer dahi olacağını söyleyemeyiz.

Fakat ”uluslararası çapta denenmiş akademik teknikler” kullanılarak sosyal olarak kendine yetebilecek bireyler haline getirilerek kendi yolunda, desteksiz yürümesi için onlara bir şans verebiliriz. Hatta belki insanlık mirasına bir armağan olacak bireylerin yetişmesine katkı verebiliriz.

Otizm spektrum bozukluğu konusu ve otistik çocuklarda aba terapileri ile ilgili bilgiye ilaveten dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, disleksi, duyu bütünleme ve evde fizik tedavi terapileri ile ilgili bizimle Derinçocuk Rehabilitasyon ve Özel Eğitim Otizm Aba Merkezleri ile iletişime geçebilirsiniz.

İstanbul Bağcılar, Bahçelievler Derin Çocuk Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’nden Sevgilerle …

İçindekiler ▲

Derin Çocuk Ana Sayfa